درباره ستون فقرات

ستون مهره ها از 30 استخوان (مهره ) تشکیل شده است . این مهره ها توسط رباط ها و عضلات به صورتی روی هم قرار گرفته اند که در سوراخ وسط خود ، نخاع را محافظت می کنند .همچنین نحوه قرارگیری آنها باعث می شود که منافذی بین آنها ایجاد شود ( سوراخ بین مهره ای ) .

رشته های اعصاب نخاعی ( که از نخاع منشاء می گیرند ) از این سوراخ ها خارج می شوند و قسمت عمده حرکت و حس بدن را به کار می گیرند . بین مهره ها غضروف خاصی به نام دیسک قرار دارد که نقش آن افزایش انعطاف پذیری ستون فقرات و نیز جذب ضربات وارد شده به ستون فقرات است .

چه کسانی مستعد ابتلا به کمردرد هستند؟

مردان و زنان به یک نسبت مبتلا می شوند . احتمال ابتلا به کمردرد در سن 50-30 سالگی بیشتر است . رعایت نکردن اصول ساده ای که در ادامه مطلب خواهد آمد ، می تواند منجر به کمردرد شود .

علل کمردرد

اختلال دیسک بین مهره ای

دیسک های بین مهره ای خصوصا در ناحیه کمری همیشه تحت فشار  هستند . این فشار سبب می شود که به تدریج آب دیسک کم شود ترک های در آن ایجاد شود . این ترک ها می توانند باعث ایجاد کمردردی شوند که حداکثر تا زانو منتشر می شود و معمولا همراه خواب رفتگی پاها نیست .

درد سیاتیک

گاهی هسته دیسک از طریق ترک های موجود در دیسک خارج می شود و روی نخاع و ریشه های نخاعی فشار می آورد . معمولا در این موارد کمردرد خفیف است و مشکل بیمار درد یا خواب رفتن یک یا هر دو پاست . اگر فشار وارده بر این ساختمانها خیلی شدید باشد ، می تواند سبب فلج ، بی حسی یا اختلال در کنترل مدفوع یا ادرار شود .

آرتروز ستون فقرات

پیر شدن ستون فقرات می تواند سبب ایجاد درد شود . در این موارد بیمار پس از مدتی بی حرکتی (خصوصا پس از خواب ) احساس خشکی و سفتی در ستون فقرات دارد .

اختلال در مفاصل کوچک ستون فقرات

مهره ها توسط دیسک و مفاصل کوچکی به نام فاست به همدیگر متصل می شوند . این مفاصل به علل مختلفی ممکن است دردناک شوند . درد این مفاصل هم شبیه درد دیسک است (در کمر حس می شود و ممکن است به یک یا هر دو اندام تحتانی انتشار یابد ). آرتروز و اختلال عملکرد مهمترین علل دردناک شدن این مفاصل هستند .

پیشگیری از کمردرد

معمولا می توان از کمردردهایی که به علت اختلالات بیومکانیک ایجاد شده اند ، جلوگیری کرد . ورزش های مناسب ،ایستادن یا نشستن و حمل اشیاء در وضعیت مناسب کمک زیادی به پیشگیری از کمردرد می کند .استفاده از کمربندهای چرمی یا پلاستیکی تاثیر ثابت شده ای در کاهش کمردرد ناشی از بلند کردن اجسام سنگین نداشته است .

توصیه های بهداشتی برای سلامت کمردرد

از بی حرکتی پرهیز کرده و ورزش را وارد زندگی روز مره خود کنید ، سعی کنید روزی نیم ساعت قدم بزنید

( پیادهروی سریع ) ، بیش از 25 دقیقه ننشینید ، هر 25 دقیقه حداقل 5 دقیقه راه بروید و ورزش های کششی انجام دهید . هنگامی که نشسته اید زیر پا های خود یک چهار پایه کوتاه بگذارید یا یک پا را روی پای دیگر بیندازید . از پزشک خود در مورد ورزش های تقویتی و کششی مناسب سن خود سوال کنید .

توصیه های زیر نیز مفید هستند :

1.       قوز نکنید . وقتی در و ضعیت عادی می ایستید یا نشستید وزن به صورت مناسب روی کمر وارد می شود .

2.       اگر صندلی شما محل مخصوص قوس کمر ندارد یک حوله لوله شده یا بالشتک در ناحیه مزبور قرار دهید.

3.       کفش های پاشنه کوتاه و راحت بپوشید . متاسفانه بانوان بعضا به این توصیه مهم بی توجه هستند .

4.       روی تشک خیلی نرم نخوابید .

5.       وقتی می خواهید چیزی را از روی زمین بر دارید ، زانوهای خود را خم کنید و از کمر خود استفاده نکنید .

6.       سیگار جریان خون در ستون فقرات و دیسک را کاهش می دهد ، آن را ترک کنید .

7.       در موقع بلند شدن از بستر از پهلوی خود بلند شوید .

8.    هنگام پوشیدن کفش و جوراب روی صندلی یا لبه تخت نشسته و مچ پای خود را روی زانوی مخالف قرار دهید و حتی المقدور به جلو خم نشوید ، همین طور بهتر است شلوار خود را در حالت دراز کش یا نشسته بپوشید .

9.    حتما پیاده روی در سطح هموار را جزو برنامه روزانه خود قرار دهید . حد شما برای پیاده روی ، شروع درد در کمر یا پاها یا بی حسی و گزگز در پاهاست که در این صورت باید مدت کوتاهی استراحت کرده و دوباره ادامه دهید . در هنگام پیاده روی توجه داشته باشید که دست های شما از طرف بدن به طور کامل حرکت کنند و عضلات شکم خود را به داخل بکشید تا فشار روی ستون فقرات به حداقل برسد .

درمان کمردرد

قسمت اعظم کمردرد ها ، اگر علائم بیماری خطرناک ( علائم خطر ) را نداشته باشند ، ظرف مدت کوتاهی بهبود می یابند و احتیاج به اقدامات تشخیصی یا درمانی گران قیمت ندارند . اقدامات ذیل بسته به مورد می تواند در درمان کمردرد مفید باشد .

استفاده از گرما وسرما : معمولا استفاده از ماساژ یخ در سه روز اول کمردرد و ماساژ گرم ( پس از این مدت ) به کاهش درد کمک می کند ( نحوه انجام ماساژ یخ : در یک کیسه نایلونی مقداری یخ بریزید و آن را روی قسمت دردناک به آرامی ماساژ دهید . ابتدا مختصری احساس ناراحتی می کنید ولی پس از مدتی به تدریج آرام تر

می شوید . برخی افراد حساسیت غیر عادی به ماساژ یخ دارند . در صورت ایجاد انقباض عضلانی ماساژ یخ را سریعا متوقف کنید ) .

استراحت در بستر : حداکثر به مدت 2-1 روز قابل قبول است . مطالعات نشان داده اند که در استراحت طولانی مدت عوارضی نظیر افسردگی ، کاهش قدرت عضلانی و افزایش احتمال لخته شدن خون در رگها به وجود می آید . بنابراین بیمار باید به تدریج به زندگی عادی خویش بازگردد . بهتر است بیمار در وضعیت خوابیده به پشت ( با بالشت زیر زانو ها ) یا خوابیده به پهلو ( با بالشت بین زانو ها ) استراحت کند و بخوابد .

ورزش : احتمالا بهترین برای تسریع بهبود درد است . تجویز آن بر حسب نتایج معاینه و نیز شدت درد بیمار صورت می گیرد .

دارو : معمولا در کاهش درد اهمیت دارد ولی حتما در مورد مصرف آن با پزشک خود مشورت کنید .

مانیپولاسیون ستون فقرات : عملی است که توسط متخصصین دوره دیده ( متخصصین طب فیزیکی و کایروپراکتور ها) روی ستون فقرات انجام می گیرد . در مواقعی که بیمار به خوبی انتخاب شود ، پاسخ بسیار خوبی می دهد . همانطور که ذکر شد ، عمده کمردرد های مکانیکی با مراقبت مناسب پزشکی و همکاری بیمار بهبود می یابد ، اما گاهی اقدامات فوق به نتیجه نرسیده و جراحی اجتناب ناپذیر می شود . علائم خطر در کمردرد ها (خصوصا کمردرد های ناشی از در رفتگی دیسک و فشار روی سیاتیک ) عبارتند از :

       1. اختلال در کنترل ادرار و مدفوع

       2. فلج یا ( خصوصا فلج پیشرونده )

       3. درد شدید که به شش هفته درمان های استاندارد ، منجمله فیزیوتراپی تخصصی پاسخ نداده است .البته در این مورد جراحی معمولا سبب تسکین درد تیرکشنده پاها خواهد شد ولی ممکن است کمردرد بیمار بهبود نیابد.

مجله ایده آل -شماره ۱۷